Tepito jako labirynt. Symboliczna interpretacja przestrzeni

Wykluczenie społeczne często wiąże się z wykluczeniem przestrzennym. Przestrzeń ujęta w kategoriach antropologicznych, jak to proponuje np. Mircea Eliade lub Michel de Certeau, ukazuje zależności między uniwersum symbolicznym a organizacją terenu. Doskonały przykład tej relacji stanowi dzielnica Tepito w Meksyku, która jest uważana za jedną z najbardziej niebezpiecznych w mieście.


Miasto to nie tylko urbanistyka. Choć wydawałoby się sekularyzowane, to tak naprawdę układ przestrzenny odpowiada jego symbolice – w centrum znajdują się najważniejsze dla danego ośrodka obiekty, pomniki czy zabytki. Przeciwstawia się to peryferiom, które są traktowane jako dzielnice dalsze, będące przestrzenią graniczną, niemal pozamiejską. W każdej metropolii istnieją również rejony “zakazane”, czyli “złe dzielnice”, do których lepiej się nie zapuszczać. Takie miejsca można by nazwać rewirami wykluczonymi, które zazwyczaj nie są wykluczane ze względu na sam układ przestrzenny, ale raczej układ społeczny (choć, jak zobaczymy, są to kwestie zależne). Przykładem takiego wykluczenia przestrzenno-społecznego jest dzielnica Tepito w Mieście Meksyk.

Tepito – topografia

Wchodząc do Tepito, bez względu na to czy wychodzimy ze stacji metra, czy “wkraczamy” drogą naziemną, nie zobaczymy wcale domów czy nawet sklepów, ale pierwszym, co rzuci nam się w oczy będzie duża liczba straganów, właściwie ze wszystkim, co możemy sobie wymarzyć. Można tam znaleźć wszystko – od butów po telewizory, od czasopism po broń palną. Tepito jest więc straganem, gdzie handluje się nierzadko kradzionymi rzeczami czy pirackimi płytami (choć obecnie te ostatnie są raczej w zaniku ze względu na powszechność mp3). Jego mieszkańcy zajmują się przede wszystkim handlem. Nie było tak jednak zawsze.

Historia dzielnicy

Od lat 30. do 50. – 60. XX wieku Tepito było słynne ze względu na hale do boksu, gdzie wyrastali najlepsi sportowcy meksykańscy. Jednak od czasów kryzysu zadłużeniowego w latach 80. dzielnica zamieniała się stopniowo w stragan. Najpierw handlowano np. ubraniami z USA, które sprzedawano po niższych cenach. Z biegiem czasu osiadało się tu coraz więcej sklepikarzy. Jednak wraz z postępującym kryzysem coraz więcej można tu było znaleźć rzeczy nielegalnych, takich jak pirackie płyty, kradziony sprzęt czy nawet broń. Nie wspominając już o narkotykach, które w powszechnej świadomości społecznej są jakby przypisane temu miejscu.

Postępująca bieda zmuszała mieszkańców tego regionu do nielegalnych procederów, czyniąc dzielnicę coraz bardziej niebezpieczną i dając jej bardzo złą sławę. To przyczyniało się do wykluczenia mieszkańców Tepito i ich społecznej stygmatyzacji.

Wykluczenie a symbol labiryntu

Wykluczenie społeczne mieszkańców Tepito (uprzedzenia, brak kontroli ze strony władz, handel nielegalnymi towarami) odbija się na przestrzeni, która jawi się jako labirynt – trzeba wiedzieć jak przemierzać ulice, trudno trafić do wejścia do metra, zastawionego przez stoiska handlowe.

Labirynt jest archetypem, czyli symbolem występującym w kulturze na tyle długo, by zyskać status symbolu uniwersalnego (wedle Ericha Fromma, wspólnego wszystkim ludziom). Występuje on już od czasów prehistorycznych (pojawiał się w rysunkach naskalnych w grotach, gdzie zamieszkiwali ludzie pierwotni) i stanowi on symbol inicjacji. Przejście  labiryntu oznacza więc wtajemniczenie (niewtajemniczeni nie mają wiedzy jak się po nim poruszać). To zaś wiąże go z krainą podziemi, sprawiając, że staje się on jej symbolicznym odpowiednikiem (mit o wyruszeniu do krainy podziemi przez bóstwo lub herosa towarzyszy obrzędom inicjacyjnym). Sama kraina podziemna charakteryzuje się porządkiem “na opak”, ciemnością i brakiem zasad, czyli po prostu nieobecnością kultury.

Jak zauważa Joseph Cambell w swojej książce Bohater o tysiącu twarzy, inicjacyjna podróż do krainy podziemi, to wyruszenie w nieznane, do wrogiego orbis exterior. Obszar ten charakteryzują wartości takie jak: ciemność, mrok, śmierć, ukryte, niewidzialne, odwrotne, martwe, wrogie, chaotyczne, nieznane, leżące na odludziu, przynależne do natury”¹. Wartości podziemne są zatem związane  z  chaosem, brakiem kultury, tym co nieznane².

Można zauważyć, że podobnymi cechami charakteryzuje się Tepito, po którym ciężko się poruszać bez znajomości tej dzielnicy, będąc osobą “z zewnątrz”. Ponadto wymienić tu jeszcze można chaos, brak panowania prawa (policja często boi się zapuszczać w te rejony), ale także brak granic (nie wiadomo obecnie gdzie Tepito się tak naprawdę kończy, gdyż nazwą to określa się także inne dzielnice w centrum). Tym samym rejon ten jest swoistym orbis exterior, groźnym z punktu widzenia człowieka “niewtajemniczonego”, czyli obcego.

Zarazem jednak dla owych „obcych” to mieszkańcy Tepito są zagrażającymi innymi, przypominającymi mieszkańców królestwa podziemi (jest to rzecz jasna metafora).

Tepito jako podziemie 

Tepito odpowiada więc w rzeczywistości symbolicznej podziemiu (co można rozumieć w sposób dwojaki – w sensie dosłownym – underground, handel pirackimi płytami itp. – i w przenośni – jako świata podziemnego) w duchu antropologicznej interpretacji przestrzeni), a tym samym jawi się przestrzennie (urbanistycznie) jako labirynt (nie wiadomo jak się po nim poruszać, gdzie się kończy, gdzie jest wejście i wyjście – np. bardzo trudno znaleźć “bramkę” do metra, ponieważ jest zastawiona stoiskami handlowymi).

Tym samym możliwe, że istnieje związek między przestrzenią wykluczoną a symboliką świata podziemnego, czyli wrogiej terra incognita. Z pewnością związek ten występuje w przypadku Tepito, które pod względem wartości symbolicznych odpowiada wartościom świata podziemnego, a urbanistycznie przypomina labirynt.

Czytaj również na temat Świętej Śmierci, Santa Muerte  w Tepito


Przypisy:

¹ P Grzonka, Oko zaświatów, Kraków 1998., s. 28.

² J. Campbell  The hero with a thousand faces, California 2008,  s. 23.

Comments: 5
  • 2 years ago

    Thank you for every other informative blog. Where else may I get that type of information written in such a perfect manner? I have a venture that I’m simply now operating on, and I have been at the glance out for such info.

  • 2 years ago

    I just want to mention I am just newbie to weblog and definitely savored you’re web site. More than likely I’m likely to bookmark your site . You definitely come with beneficial article content. Bless you for sharing your web-site.

  • 2 years ago

    This is the right weblog for anyone who desires to seek out out about this topic. You notice a lot its nearly laborious to argue with you (not that I really would want匟aHa). You positively put a brand new spin on a subject thats been written about for years. Great stuff, just great!

  • 2 years ago

    I like the efforts you have put in this, thankyou for all the great content.

Comment